Một vị trí hỗ trợ mới được thành lập trong hệ thống tòa án, nhằm cung cấp sự hỗ trợ thiết yếu cho những trẻ em có cha hoặc mẹ phải ngồi tù, được cho là mô hình đầu tiên trên thế giới và sẽ được triển khai tại Tòa án Quận Manukau ở Auckland trong năm nay.
Vị trí Kaiwhatu Kura Whānau, hay điều phối viên hỗ trợ gia đình, sẽ làm việc trực tiếp với gia đình và con cái của những người bị giam giữ nhằm hỗ trợ các nhu cầu của họ và giúp họ hiểu, thích nghi với quy trình tố tụng ngay từ khi cha hoặc mẹ bắt đầu bước vào hệ thống tư pháp.
Sáng kiến này được đưa ra sau khi một nhóm thanh thiếu niên từng lớn lên trong hoàn cảnh có cha hoặc mẹ ngồi tù kiến nghị Quốc hội thực hiện những thay đổi mang tính căn bản, sau cái chết của bé Malachi Subecz, 5 tuổi. Em bị người chăm sóc sát hại vào năm 2021 trong thời gian mẹ đang ở trong tù.
“Điều này sẽ cứu sống nhiều người,” Tayshon, 20 tuổi, nói.
“Vụ việc của Malachi Subecz đã trở thành lời cảnh tỉnh để chúng tôi nhìn vào và hành động. Đây là công việc mà chúng tôi đã dành rất nhiều tâm huyết, tình yêu thương và sự quan tâm hỗ trợ, và đây thực sự là một bước đi mang tính đột phá.”
Bản án vô hình
Vụ việc của Malachi đã gây chấn động hệ thống tư pháp, dẫn đến một cuộc điều tra, báo cáo của cơ quan điều tra nguyên nhân tử vong và hàng loạt khuyến nghị. Báo cáo điều tra của Dame Karen Poutasi cho thấy Malachi đã “không được nhìn thấy vào những thời điểm quan trọng nhất, khi em cần được chú ý”.
Tayshon cho rằng những thanh thiếu niên như cô cũng phải chịu một “bản án vô hình” khi cha hoặc mẹ vào tù.
“Mọi người nghĩ rằng án tù chỉ đơn giản là một người bị giam sau song sắt, nhưng thực tế không phải vậy. Nó còn liên quan đến những đứa trẻ của chúng tôi và những gì sẽ theo các em về nhà, đến trường, vào cộng đồng, ảnh hưởng đến bản sắc cũng như cách các em nhìn nhận chính mình.”
Tayshon là một trong ba thanh thiếu niên từng chia sẻ với chương trình Indepth của TVNZ vào năm 2024 về trải nghiệm lớn lên khi có cha hoặc mẹ ngồi tù, đồng thời kêu gọi các khuyến nghị từ cuộc điều tra cần được mở rộng hơn nữa. Năm ngoái, họ đã trình kiến nghị lên Quốc hội, kêu gọi thay đổi luật pháp, trong đó có đề xuất triển khai vị trí điều phối viên hỗ trợ gia đình tại các tòa án quận trên toàn quốc.
Hiện ba vị trí như vậy sẽ được triển khai tại Tòa án Quận Manukau, với nguồn kinh phí đồng tài trợ từ South Auckland Social Wellbeing Board. Những người thực hiện chương trình hy vọng dịch vụ này sau đó sẽ được mở rộng tới các tòa án quận trên khắp cả nước.
“Chúng tôi cảm thấy mình là gánh nặng”
“Nếu khi đó có một người đảm nhiệm vai trò này, tôi đã có thể được an toàn, được lắng nghe, được nhìn thấy và được trân trọng. Tôi đã có thể cảm nhận rằng mình có một gia đình ở bên.”
“Những đứa trẻ như tôi chưa bao giờ có được những hệ thống hỗ trợ để dựa vào, và tôi nghĩ rằng hoàn cảnh của mình khiến chúng tôi cảm thấy bản thân là một gánh nặng.”
Theo dữ liệu của Bộ Ngân khố New Zealand, gần 20.000 trẻ em tại New Zealand có cha hoặc mẹ đang ngồi tù. Nếu tính thêm những trẻ có cha hoặc mẹ đang chấp hành án tại cộng đồng hoặc bị quản thúc tại nhà, con số này tăng lên hơn gấp đôi, tương đương khoảng 17% tổng số trẻ em tại Aotearoa, tức gần 1 trong 5 trẻ.
Cũng theo dữ liệu này, con của những người đang ngồi tù có nguy cơ sau này phải vào tù cao gấp 10 lần.
Corrina Thompson, Trưởng nhóm nghiên cứu và cố vấn thanh thiếu niên tại Pillars Ka Pou Whakahou, một tổ chức từ thiện hỗ trợ trẻ em và gia đình của những người đang ngồi tù, cho rằng can thiệp sớm chính là biện pháp phòng ngừa lâu dài.
“Aotearoa vẫn phải trả giá cho những hệ quả này, bất kể chúng ta có quan tâm đến các gia đình hay không. Đây giống như việc dựng hàng rào an toàn trên đỉnh vực để ngăn tai nạn xảy ra, thay vì bỏ tiền cho xe cấp cứu chờ sẵn dưới chân vực,” Thompson nói.
“Nhu cầu hỗ trợ là rất lớn”
Cựu Ủy viên Trẻ em, Tiến sĩ Clair Achmad, cũng tin rằng vai trò mới này cuối cùng sẽ góp phần cứu sống nhiều người.
“Điều quan trọng là vai trò này phải được triển khai hiệu quả ngay trong giai đoạn đầu tiên. Tôi mong muốn mô hình này sẽ được mở rộng trong toàn bộ hệ thống tư pháp trên khắp cả nước, bởi nhu cầu hỗ trợ hiện nay là rất lớn.”
“Đây là một ví dụ về giải pháp do chính thanh thiếu niên đề xuất, được Pillars Ka Pou Whakahou hỗ trợ và sau đó được hiện thực hóa nhờ sự chung tay của các thành viên trong ngành tư pháp cùng những lãnh đạo cộng đồng.”
“Sáng kiến này sẽ mang lại hy vọng cho nhiều người đang chịu ảnh hưởng từ hệ thống tư pháp của chúng ta hiện nay.”
Theo 1news.co.nz - Hani Dang