Cải cách ngành bán lẻ siêu thị đã trở thành một trong những chủ đề trọng tâm trong chiến dịch bầu cử năm nay.
Ảnh: RNZĐảng Quốc gia đề xuất chia tách tập đoàn Foodstuffs thành hai chuỗi siêu thị đối đầu trực tiếp, đồng thời tách riêng hai thương hiệu Pak'nSave và New World nhằm hạ nhiệt giá thực phẩm.
Trong khi đó, Đảng Lao động tuyên bố nếu thắng cử vào tháng 11, họ sẽ buộc cả Foodstuffs lẫn Woolworths phải tách biệt hoàn toàn hoạt động bán buôn khỏi hệ thống bán lẻ.
Về phía Đảng Xanh, phương án được đưa ra là thành lập một chuỗi siêu thị thuộc sở hữu nhà nước để can thiệp và kéo giảm chi phí sinh hoạt.
Các bên chung mục tiêu, khác góc nhìn
Chia sẻ trên chương trình Nine to Noon, ông Drew Franklin – Giảng viên cao cấp chuyên ngành Marketing tại Đại học Auckland – nhận định các chính đảng đều đồng ý thị trường đang gặp khủng hoảng, nhưng phương thức giải quyết lại hoàn toàn trái ngược.
Ông đánh giá đề xuất phân tách cấu trúc thương hiệu của Đảng Quốc gia sẽ giảm mức độ tập trung thị trường một cách hiệu quả, đồng thời mở ra nhiều kênh phân phối mới. Mô hình can thiệp này từng được áp dụng thành công tại thị trường năng lượng Anh.
"Đây là một cuộc can thiệp quy mô lớn, điều đó không phải bàn cãi," ông Franklin cho biết. "Đa số đều thừa nhận tính chất nòng cốt của giải pháp này. Tuy nhiên, liệu đây là sự can thiệp quá đà của chính phủ hay là một bước đi dư thừa dựa trên bài học quốc tế thì vẫn còn nhiều tranh cãi."
Ông cũng lưu ý rằng tại Mỹ, các thương vụ sáp nhập thường bị cơ quan quản lý ngăn chặn ngay từ đầu nếu có nguy cơ gia tăng độc quyền.
Kiểm soát bán buôn: Rào cản thu hút đối thủ mới
Đối với đề xuất của Đảng Lao động về việc buộc Foodstuffs và Woolworths vận hành mảng bán buôn độc lập, ông Franklin cho rằng điều này sẽ khiến các đối thủ hiện hữu lẫn tiềm năng phải cân nhắc lại chiến lược.
Lãnh đạo Đảng Lao động Chris Hipkins tại cơ sở Plenty Foods thuộc khu Brewtown, Upper Hutt, khi ông tuyên bố đề xuất của đảng nhằm tách độc lập mảng bán buôn khỏi hệ thống bán lẻ của Foodstuffs và Woolworths. Ảnh: Russell Palmer/RNZ"Nếu anh nắm giữ khâu bán buôn, anh đang kiểm soát quyền truy cập nguồn hàng của các đối thủ khác," ông phân tích. "Một tập đoàn bán lẻ quốc tế khi nhìn vào cấu trúc này sẽ tự hỏi: 'Liệu đây có phải là thị trường đủ hấp dẫn để gia nhập?' Việc Chính phủ tạo điều kiện cạnh tranh bình đẳng ra sao là yếu tố then chốt, bởi sự chi phối ở khâu cung ứng hiện nay chính là rào cản lớn nhất."
Chuyên gia này nhận định thế giới có rất ít tiền lệ áp dụng mô hình này trong ngành bán lẻ thực phẩm. Các thị trường lớn như Mỹ thường chủ động kiểm soát nguy cơ độc quyền từ rất sớm, thậm chí xuống tới cấp quận hoặc vùng nông thôn, thay vì đợi thị trường mất cân bằng rồi mới tìm cách khôi phục.
Siêu thị công: Can thiệp cực đoan?
Đánh giá về ý tưởng chuỗi siêu thị công của Đảng Xanh, ông Franklin xem đây là "ví dụ cực đoan nhất" và chưa từng xuất hiện trong các nghiên cứu của ông trước đây.
"Chi tiết vận hành mới là yếu tố đáng quan tâm nhất," ông nói. "Đây là biện pháp can thiệp mang tính áp đặt mạnh mẽ nhất, thậm chí có thể đụng chạm đến quyền lợi của các chủ sở hữu không mong muốn tham gia. Ngoài ra, mô hình này chưa giải quyết được bài toán ở khu vực nông thôn – nơi thường chỉ có duy nhất một cửa hàng tiện lợi."
Kết luận lại, ông Franklin nhấn mạnh tình trạng độc quyền tại thị trường siêu thị đã tồn tại quá lâu do thiếu sự giám sát và tái thiết trong suốt 10 năm qua.
"Chia tách hay cải cách chỉ là công cụ cơ học. Bài kiểm tra thực sự nằm ở việc duy trì sự cạnh tranh gay gắt và bền vững giữa các bên. Điều đó đòi hỏi một tầm nhìn tổng thể từ hệ thống – hướng đi mà Ủy ban Cạnh tranh bắt đầu tái định hình."
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang