Góc nhìn: Các lời hứa bầu cử thường chỉ xoay quanh mốc thời gian 6 tháng tới. Tuy nhiên, tác giả Frances Cook đã có cuộc trao đổi với bốn chuyên gia tài chính – những người cho rằng điều New Zealand thực sự cần là một tầm nhìn chiến lược cho 20 năm tiếp theo.
Ảnh ghép: Callum Lloyd, 1News (Nguồn: istock.com)Mỗi kỳ bầu cử đến, những lời hứa hẹn về tiền bạc lại bùng nổ mạnh mẽ. Năm nay cũng không phải ngoại lệ. Dù vậy, giới chuyên gia đang đưa ra cảnh báo rằng: căn bệnh "ngắn hạn" nghiêm trọng có thể đẩy nền kinh tế vào một chu kỳ khủng hoảng kéo dài.
Giá nhiên liệu tăng vọt, Ngân hàng Trung ương cảnh báo lãi suất sẽ tiếp tục leo thang, trong khi áp lực chi phí sinh hoạt liên tục đè nặng lên người dân.
Khi được hỏi về những điểm cộng và điểm trừ trong chính sách của các đảng phái, cả bốn chuyên gia tài chính đều đưa ra cùng một nhận định: Chúng ta đang thiếu đi tầm nhìn xa.
Chương trình tiết kiệm hưu trí KiwiSaver là một ví dụ điển hình. Hầu như đảng phái nào cũng đưa ra kế hoạch thay đổi cơ chế này. Tuy nhiên, khi chương trình chuẩn bị đánh dấu mốc 20 năm vận hành, đây lẽ ra phải là cơ hội vàng để đánh giá lại toàn bộ điểm tựa tài chính của hàng triệu người dân.
Thay vì làm bài bản một lần cho chuẩn xác, các chính trị gia dường như chỉ thích "chắp vá" bề nổi để thu hút cử tri. Thông điệp từ giới chuyên gia rất rõ ràng: Hãy ngừng tư duy 6 tháng và bắt đầu hoạch định cho nhiều thập kỷ.
Cần thiết kế lại toàn bộ hệ thống
Ông Dean Anderson, Nhà sáng lập kiêm CEO của nền tảng đầu tư Kernel, cho biết vấn đề không nằm ở từng chính sách riêng lẻ. Một số đề xuất thay đổi với KiwiSaver là rất tích cực, nhưng hạn chế nằm ở chỗ không ai kết nối các chính sách đó thành một chiến lược tổng thể.
"Chúng ta đang bàn luận quá nhiều về câu chuyện trước mắt — ai có giải pháp tốt nhất cho 6 hay 12 tháng tới — nhưng lại thiếu đi một tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển của New Zealand," ông Anderson nhận định.
Ông chỉ ra rằng KiwiSaver, Quỹ hưu trí quốc gia (NZ Super) và giáo dục tài chính trong nhà trường có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, nhưng lại đang bị tranh luận như các mảng riêng biệt.
Một minh chứng rõ nét là mảng giáo dục tài chính cho thế hệ trẻ. 10 năm trước, khoảng 30% người dưới 18 tuổi có tài khoản KiwiSaver. Con số này hiện đã giảm xuống còn 15% kể từ khi khoản hỗ trợ ban đầu 1.000 NZD bị loại bỏ. Việc tái khởi động các chính sách ưu đãi cho trẻ em kết hợp với chương trình giảng dạy tài chính tại trường học sẽ giúp thế hệ trẻ thực hành trực tiếp trên tài sản thực tế của mình.
Đó là mốc thời gian năm 2027, hay 2047? (Nguồn: istock.com)Chấm dứt chắp vá, thay đổi căn cơ rồi giữ ổn định
Giáo sư Claire Matthews, Trưởng khoa Kế toán, Kinh tế và Tài chính tại Đại học Massey, nhận định rủi ro lớn nhất hiện nay là việc các chính trị gia liên tục đưa ra những điều chỉnh nhỏ lẻ, gây tâm lý hoang mang cho người gửi tiền.
Bà đề xuất nhân dịp kỷ niệm 20 năm KiwiSaver, cần thành lập một tổ công tác liên đảng để rà soát toàn bộ hệ thống, thống nhất thay đổi và cam kết giữ nguyên khung chính sách dài hạn. "Mỗi lần chính sách bị thay đổi lặt vặt, niềm tin của công chúng lại bị tổn hại."
Về áp lực chi phí sinh hoạt, Giáo sư Matthews cho rằng gốc rễ không chỉ nằm ở giá xăng hay lãi suất, mà là tác động lan tỏa của chúng lên toàn bộ nền kinh tế. Khi giá cả hàng hóa leo thang nhưng tiền lương không tăng tương ứng, người dân sẽ ngày càng hụt hơi — một bài toán mà những gói hỗ trợ tài chính ngắn hạn dịp bầu cử không thể giải quyết triệt để.
KiwiSaver đã đồng hành cùng chúng ta gần 20 năm, nhưng hệ thống này vẫn chưa hoàn thiện. (Nguồn: istock.com)Bắt đầu sớm và dịch chuyển khỏi bất động sản
Ông Michael Gorin, Cố vấn tài chính tại EnableMe, cho biết sự sụt giảm của thị trường bất động sản những năm gần đây đang buộc người dân New Zealand tìm kiếm các phương thức an toàn tài chính mới.
Bất động sản từng là kênh tích lũy tài sản chủ lực. Tuy nhiên, dữ liệu từ Realestate.co.nz cho thấy giá nhà tại Auckland đã giảm 22% trong giai đoạn từ tháng 1/2022 đến tháng 9/2026, trong khi mức giảm bình thường trên toàn quốc là 13%.
Sự sụt giảm này khiến nhiều người chuyển hướng sang các quỹ quản lý và thị trường cổ phiếu — những kênh đầu tư dễ tiếp cận hơn mà không đòi hỏi khoản tiền đặt cọc lớn.
Ông Gorin nhấn mạnh: "Khoản tiền bạn đầu tư khi còn trẻ sẽ sinh lời và đồng hành cùng bạn trong suốt 4 thập kỷ. Đó là một sức mạnh tài chính rất lớn."
Khoản tiền 1.000 NZD hấp dẫn có thể giúp thu hút sự chú ý của trẻ em. (Nguồn: istock.com)Cạnh tranh thị trường: Giải pháp dài hạn căn cơ?
Một trong những chủ đề tranh luận gay gắt hiện nay là liệu việc thúc đẩy cạnh tranh ở các ngành kinh tế chủ lực có giúp hạ chi phí sinh hoạt hay không. Đảng Quốc gia đề xuất chia nhỏ các chuỗi siêu thị lớn, trong khi Đảng Lao động muốn nới lỏng quy định ngân hàng để tạo điều kiện cho các đối thủ mới gia nhập thị trường.
Bà Georgia Grange, Giám đốc Fintech toàn cầu Revolut tại New Zealand, nhận định từ kinh nghiệm quốc tế: Khi một vài doanh nghiệp lớn chi phối thị trường, tình trạng trì trệ và thiếu đổi mới sáng tạo là điều khó tránh khỏi. Sự cạnh tranh lành mạnh tại Anh và Úc đã giúp mang lại lãi suất tốt hơn và nhiều ưu đãi hơn cho người tiêu dùng. Dù vậy, điều thị trường cần hiện nay là một hành lang pháp lý rõ ràng để vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa khuyến khích các bên tham gia.
Theo 1news.co.nz – Noo Thuyen