Mỹ vừa đưa New Zealand cùng gần 60 quốc gia khác vào tầm ngắm đánh thuế mới, viện dẫn lý do các nước này chưa mạnh tay ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế nhân ngày "Ngày Giải phóng" tại Nhà Trắng vào ngày 2 tháng 4 năm 2025 ở Washington, DC. Ảnh: CHIP SOMODEVILLA / Getty Images qua AFPCơ quan Đại diện Thương mại Mỹ tuyên bố có 54 nền kinh tế – bao gồm cả New Zealand – "đã thất bại trong việc ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm" đối với các sản phẩm có yếu tố lao động cưỡng bức. Washington khẳng định điều này gây ra sự "bất hợp lý và làm tổn hại hoặc hạn chế hoạt động thương mại của Mỹ".
Theo đề xuất từ phía Mỹ, nhóm quốc gia này (bao gồm cả các đồng minh lớn như Úc, Anh, Ấn Độ, Nga, Trung Quốc và Singapore) sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%.
Ngoài ra, Washington cũng chỉ đích danh 6 nước khác dù có luật cấm nhưng "thực thi không hiệu quả", dự kiến sẽ bị áp mức thuế thêm 10%. Mỹ lập luận rằng việc lỏng lẻo trong kiểm soát lao động cưỡng bức sẽ làm suy giảm mục tiêu xóa bỏ vấn nạn này trên toàn cầu, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh chi phí bất bình đẳng cho các doanh nghiệp nhập khẩu.
USTR thông báo các phiên điều trần công khai về đề xuất thuế quan này sẽ diễn ra vào ngày 7/7/2026 (theo giờ Mỹ). Hiện cơ quan này vẫn chưa chỉ rõ danh mục hàng hóa cụ thể nào từ New Zealand bị nghi ngờ dính líu đến lao động cưỡng bức.
Phản ứng gay gắt từ giới chức New Zealand
Phát biểu trên chương trình Morning Report, Bộ trưởng Bộ Thương mại New Zealand Todd McClay cho biết ông không quá bất ngờ trước động thái này của chính quyền Tổng thống Trump. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh sắc thuế mới sẽ gây tổn hại lớn đến dòng chảy thương mại toàn cầu và đẩy chi phí của chính người tiêu dùng Mỹ tăng cao.
Bộ trưởng Bộ Thương mại Todd McClay. Ảnh: RNZ / Mark PapaliiÔng McClay giải thích, mức thuế 12,5% này thực chất sẽ thay thế cho mức thuế quan 10% đang áp dụng hiện nay. Điều khiến ông ngạc nhiên duy nhất là ông Trump đã không đẩy thẳng con số này lên hẳn 15%.
Trước cáo buộc từ phía Mỹ, Bộ trưởng McClay thẳng thắn bác bỏ:
"Việc New Zealand bị xếp vào danh sách 60 nước như thể chúng tôi đang tiếp tay cho lao động cưỡng bức là điều tôi hoàn toàn phủ nhận và phản đối gay gắt."
Dù vậy, ông thừa nhận các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ gặp nhiều kịch bản khó lường trước sự thay đổi liên tục của chính sách thuế quan Mỹ. Điểm sáng duy nhất trong năm nay là giá trị xuất khẩu của New Zealand sang Mỹ vẫn tăng khoảng 4% so với năm ngoái, cho thấy người tiêu dùng Mỹ vẫn ưa chuộng và sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho sản phẩm của xứ sở Kiwi.
Đồng quan điểm, bà Felicity Roxburgh – Giám đốc điều hành Diễn đàn Doanh nghiệp Quốc tế New Zealand – nhận định đây chỉ là một "chiêu bài" khác của Mỹ nhằm hợp thức hóa bức tường thuế quan toàn cầu. Bà hoàn toàn bác bỏ luận điểm New Zealand tồn tại lao động cưỡng bức, đồng thời cảnh báo hệ lụy lớn nhất đối với các nhà xuất khẩu lúc này chính là sự bất ổn định.
"Chúng tôi nghe phong thanh rằng ngay cả cơ quan Hải quan Mỹ cũng đang quá tải để bắt kịp các quy định mới, và sự mập mờ này đang bào mòn chi phí của doanh nghiệp," bà Roxburgh chia sẻ.
Thịt bò và kiwi tạm thời "thoát hiểm"
Theo thông tin hiện tại, mặt hàng thịt bò và quả kiwi vẫn nằm trong danh mục miễn trừ của sắc thuế mới này. Gỗ và các sản phẩm lâm sản cũng không chịu ảnh hưởng do thuộc một khung thuế quan riêng biệt.
Bà Kate Acland, Chủ tịch Hiệp hội Thịt bò và Cừu New Zealand, bày tỏ sự nhẹ nhõm khi thịt bò được miễn trừ, nhưng không giấu nổi sự thất vọng vì thịt cừu xuất khẩu vẫn sẽ dính đòn thuế nặng.
"Thành thật mà nói, chúng tôi đã chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ hơn, nhưng mức thuế này rõ ràng là vô lý," bà Acland nói. "Chuỗi cung ứng thịt đỏ của New Zealand có quy trình kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt để đảm bảo không có lao động cưỡng bức. Nhưng liệu những quy trình đó có vừa mắt ông Trump hay không thì vẫn phải chờ xem."
Đáng chú ý, vào tháng trước, Bộ trưởng McClay từng cảnh báo Washington đang chuẩn bị mở một cuộc điều tra thương mại nhắm vào thịt cừu nhập khẩu từ Úc và New Zealand. Giới quan sát cho rằng đây là cách Mỹ cố tình dựng lại "bức tường thuế quan" sau khi mức thuế 15% trước đó bị Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố là bất hợp pháp (vốn đã bị hạ xuống mức thuế quan 10% hiện tại).
Doanh nghiệp chủ động tìm đường lánh nạn
Trước áp lực quá lớn từ thị trường Mỹ – nơi vốn chiếm tới gần 40% kim ngạch xuất khẩu rượu vang của New Zealand (trị giá khoảng 800 triệu NZD/năm) – nhiều doanh nghiệp đã không còn ngồi chờ thời.
Ông Philip Gregan, Giám đốc điều hành Hiệp hội Trồng nho New Zealand, cho biết dù sản lượng sang Mỹ vẫn giữ ổn định, nhưng sự tăng trưởng ở các khu vực khác chứng tỏ các nhà sản xuất đang ráo riết đa dạng hóa thị trường để giảm thiểu rủi ro từ Washington.
Ở khía cạnh pháp lý, bà Nicola Swann, chuyên gia tranh tụng tại hãng luật Chapman Tripp, nhận định sở dĩ New Zealand bị đánh đồng là do nước này chưa chính thức ban hành Luật Chống Nô lệ Hiện đại như một số quốc gia khác.
Bà Swann khuyến nghị: "Nếu New Zealand đẩy nhanh tiến độ thông qua dự luật này tại Quốc hội, chúng ta sẽ có vị thế đàm phán và đối thoại mạnh mẽ hơn rất nhiều với phía Mỹ nhằm gỡ bỏ các rào cản thuế quan trong tương lai."
Theo rnz.co.nz – Lani Hoang