Gần 200 thành viên của một iwi (bộ tộc) ở vùng trung tâm Đảo Bắc đang tiến về Wellington hôm nay để chứng kiến cột mốc cuối cùng trong hành trình giải quyết các yêu sách theo Hiệp ước của họ.
Bởi Moana Ellis cho Local Democracy Reporting
Dự luật Giải quyết Khiếu nại Ngāti Hāua sẽ có buổi đọc thứ ba và cũng là buổi đọc cuối cùng tại Quốc hội vào thứ Năm, chính thức ban hành thỏa thuận Hiệp ước của bộ tộc, mang tên Te Pua o te Riri Kore.
Bước cuối cùng trong quy trình lập pháp này diễn ra sau tám năm đàm phán về việc bồi thường cho những vi phạm lịch sử đối với Hiệp ước Waitangi (Te Tiriti o Waitangi).
Quản lý đàm phán Hiệp ước của Ngāti Hāua Iwi Trust, ông Aaron Rice-Edwards, cho biết buổi đọc thứ ba sẽ đánh dấu sự kết thúc của "một con đường dài và gian khổ" đối với Ngāti Hāua.
“Với việc thông qua luật giải quyết thỏa thuận, cuối cùng chúng tôi sẽ thấy được thành quả từ sự hy sinh và khả năng lãnh đạo của các tūpuna (tổ tiên), cũng như tầm nhìn của họ dành cho mokopuna (con cháu) đời sau,” ông Rice-Edwards chia sẻ vào thứ Tư.
“Chúng tôi mong đợi chương tiếp theo, nơi chúng tôi bắt đầu tái thiết quốc gia bộ lạc và duy trì mana motuhake (quyền tự chủ) trong khu vực rohe (vùng lãnh thổ) của mình.”
Ông cho biết bộ tộc đang rất mong chờ được cùng nhau kỷ niệm cột mốc quan trọng này.
“Tuy nhiên, chúng tôi cũng đến đây với trái tim trĩu nặng, vì đạo luật này cũng sẽ bao gồm các lệnh ân xá theo luật định cho hai vị tổ tiên của chúng tôi, những người đã bị Hoàng gia đối xử bất công vào năm 1846.”
Hoàng gia thừa nhận 'sự bất công tàn khốc'
Mātene Ruta Te Whareaitu và Te Rangiātea từng bị xét xử theo thiết quân luật và bị đối xử với “sự khắc nghiệt đặc biệt”.
“Bị cuốn vào những tranh chấp đất đai tại Thung lũng Heretaunga, cả hai đã bị tòa án quân sự kết án vì hành động nổi loạn chống lại Hoàng gia. Hiện nay, Hoàng gia thừa nhận rằng đây là một sự bất công tàn khốc,” Rice-Edwards nói.
Te Rangiātea bị kết án tù chung thân và qua đời vào tháng 11 năm 1846 khi đang bị nhà nước giam giữ. Te Whareaitu – em trai của thủ lĩnh chiến đấu vĩ đại Tōpine Te Mamaku – đã bị hành quyết bằng hình thức treo cổ vào ngày 17 tháng 9 năm 1846.
“Chúng tôi tưởng nhớ và vinh danh những tổ tiên này, và đạo luật này tái khẳng định vị thế (mana) cũng như khôi phục danh tiếng của họ trong hồ sơ công khai. Rire rire hau pai mārire."
Buổi đọc thứ ba và cuối cùng sẽ chính thức đưa thỏa thuận Ngāti Hāua thành luật, giải quyết các khiếu nại lịch sử về Hiệp ước của bộ tộc và chuyển giao các khoản bồi thường văn hóa và thương mại cho pháp nhân quản trị sau thỏa thuận, Te Whiringa Kākaho o Ngāti Hāua Trust.
Thỏa thuận bao gồm một báo cáo lịch sử đã được thống nhất và các khoản bồi thường.
Một chiếc xe buýt và nhiều phương tiện khác đã rời Taumarunui vào sáng sớm thứ Tư, cùng với một xe buýt từ Whanganui dự kiến sẽ gia nhập đoàn tại Bulls.
Những người tham gia sẽ đến Pipitea Marae, gần Quốc hội, vào chiều thứ Tư để wānanga (họp bàn/học tập) chuẩn bị cho các sự kiện vào thứ Năm. Họ sẽ được chào đón tại Quốc hội vào sáng thứ Năm trước khi tiến vào khán đài công cộng của Hạ viện để theo dõi buổi đọc vào lúc 3 giờ chiều.
Sau buổi đọc thứ ba, dự luật sẽ được trình lên Toàn quyền để nhận Phê chuẩn Hoàng gia, trở thành Đạo luật Giải quyết Khiếu nại Ngāti Hāua.
Khi luật được ban hành, các tài sản thỏa thuận – bao gồm đất đai và tiền mặt – sẽ được chuyển giao cho Te Whiringa Kākaho o Ngāti Hāua Trust.
Gói bồi thường bao gồm 20,4 triệu NZD bồi thường tài chính, quỹ phục hồi văn hóa trị giá 6 triệu NZD và việc hoàn trả 64 địa điểm có ý nghĩa quan trọng về mặt văn hóa.
Ngāti Hāua Iwi Trust đã nhận được sự ủy thác từ bộ tộc vào năm 2017 để đàm phán thỏa thuận Hiệp ước với Hoàng gia, ký thỏa thuận nguyên tắc vào năm 2022 và ký tắt văn bản thỏa thuận vào năm 2024.
Văn bản thỏa thuận chính thức đã được ký kết tại Ngāpūwaiwaha Marae ở Taumarunui vào ngày 29 tháng 3 năm ngoái.
Theo 1news.co.nz - Hani Dang